हरेक दिन कुनै न कुनै रूपमा हजुर कुनै न कुनै टोलीको सदस्य बन्नुहुन्छ। चाहे पारिवारिक जमघट होस्, व्यावसायिक कारोबार होस् वा मनोरञ्जनका लागि खेलकुद तथा अन्य सामाजिक गतिविधिमा सहभागिता होस्, जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा टोलीमा मिलेर काम गर्नुपर्ने हुन्छ।विश्वप्रसिद्ध लेखक जोन सी. म्याक्सवेलद्वारा लिखित ‘टोली कार्यका सात निर्विवाद नियम’ (The 17 Indisputable Laws of Teamwork) पुस्तकले टोलीलाई बलियो बनाउने, आपसी सहकार्य बढाउने र सामूहिक लक्ष्य हासिल गर्ने आधारभूत सिद्धान्तहरूबारे चर्चा गरेको छ।यस पुस्तकमा सफल टोली निर्माण गर्न आवश्यक पर्ने १७ वटा महत्त्वपूर्ण नियमहरू प्रस्तुत गरिएका छन्। अब ती नियमहरूलाई संक्षिप्त रूपमा हेरौँ।
नियम नम्बर १: महान् उपलब्धिका लागि टोली आवश्यक हुन्छ।महान् उपलब्धि हासिल गर्न एक्लो व्यक्ति कहिल्यै पनि पर्याप्त हुँदैन। सफलताका लागि समूह र बलियो टोली आवश्यक पर्छ।नियम नम्बर २: साझा लक्ष्य व्यक्तिगत भूमिकाभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।टोलीको मुख्य लक्ष्य वा साझा दृष्टिकोण कुनै एक व्यक्तिको व्यक्तिगत भूमिका वा स्वार्थभन्दा सधैँ माथि र महत्त्वपूर्ण हुनुपर्छ।नियम नम्बर ३: प्रत्येक सदस्यलाई सही स्थानमा राख्नुहोस्।प्रत्येक सदस्यले आफ्नो क्षमता र योग्यताअनुसार सही स्थान र भूमिका पाउँदा मात्र टोलीले अधिकतम नतिजा हासिल गर्न सक्छ।नियम नम्बर ४: ठूलो लक्ष्यका लागि बलियो सहकार्य आवश्यक हुन्छ।लक्ष्य जति ठूलो र चुनौतीपूर्ण हुन्छ, त्यसलाई हासिल गर्न त्यति नै बलियो सहकार्य र प्रभावकारी टोलीकार्यको आवश्यकता पर्छ।नियम नम्बर ५: कमजोर कडीले सम्पूर्ण टोलीलाई असर गर्छ।कुनै पनि टोलीको समग्र शक्ति यसको सबैभन्दा कमजोर कडीबाट प्रभावित हुन्छ। त्यसैले प्रत्येक सदस्यको क्षमता अभिवृद्धि गर्दै सम्पूर्ण टोलीलाई बलियो बनाउन आवश्यक हुन्छ।
नियम नम्बर ६: चुनौतीका बेला अग्रसर हुने व्यक्तिहरू आवश्यक हुन्छन्।टोलीमा ऊर्जावान र सक्रिय व्यक्तिहरू हुनुपर्छ, जसले चुनौतीपूर्ण परिस्थितिमा अग्रसरता लिएर कामलाई छिटो र प्रभावकारी रूपमा पूरा गर्न सक्छन्।नियम नम्बर ७: स्पष्ट दृष्टिकोणले सही दिशा देखाउँछ।स्पष्ट दृष्टिकोणले टोलीका सदस्यहरूलाई कुन दिशामा अघि बढ्ने र कसरी साझा लक्ष्य हासिल गर्ने भन्ने कुरामा मार्गदर्शन गर्छ।नियम नम्बर ८: नकारात्मक सोचले सम्पूर्ण टोलीलाई असर गर्छ।खराब मानसिकता वा नकारात्मक दृष्टिकोण भएको एक जना सदस्यले पनि सम्पूर्ण टोलीको वातावरण बिगार्न सक्छ। त्यसैले टोलीमा सकारात्मक सोच, सहयोगी भावना र राम्रो व्यवहारलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।नियम नम्बर ९: टोलीका सदस्यहरू विश्वासयोग्य र जिम्मेवार हुनुपर्छ।टोलीका सदस्यहरू एकअर्काप्रति विश्वासयोग्य, इमानदार र जिम्मेवार हुनुपर्छ। आपसी विश्वास र जिम्मेवारीले टोलीलाई बलियो बनाउँदै साझा लक्ष्य हासिल गर्न मद्दत गर्छ।
नियम नम्बर १०: सफलताका लागि त्याग, समय र मेहनत आवश्यक हुन्छ।टोलीले आफ्नो पूर्ण क्षमता उपयोग गर्दै सफलता हासिल गर्न पर्याप्त समय, मेहनत र आवश्यक त्याग गर्न तयार हुनुपर्छ। निरन्तर प्रयास र समर्पणले नै टोलीलाई उत्कृष्ट नतिजा हासिल गर्न मद्दत गर्छ।नियम नम्बर ११: प्रगतिको नियमित निगरानी गर्नुहोस्।टोली कहाँ पुगेको छ र कस्तो प्रगति गरिरहेको छ भन्ने कुराको नियमित निगरानी तथा मूल्याङ्कन गर्न आवश्यक हुन्छ, ताकि कमजोरी पहिचान गरी आवश्यक सुधार गर्न सकियोस्।नियम नम्बर १२: भविष्यका चुनौतीका लागि योग्य अतिरिक्त सदस्यहरू तयार राख्नुहोस्।भविष्यमा आइपर्न सक्ने चुनौतीहरूको सामना गर्न र टोलीको कार्यलाई निरन्तरता दिन सक्षम तथा योग्य अतिरिक्त सदस्यहरू तयार राख्नु आवश्यक हुन्छ। यसले आवश्यक परेको समयमा जिम्मेवारी सम्हाल्न र टोलीको कार्यक्षमता कायम राख्न मद्दत गर्छ।
नियम नम्बर १३: साझा मूल्य र विचारले टोलीलाई एकताबद्ध बनाउँछ।साझा मूल्य, मान्यता र विचारले टोलीका सदस्यहरूलाई एउटै सूत्रमा बाँधेर बलियो पहिचान प्रदान गर्छ। यसले सबै सदस्यलाई साझा उद्देश्यप्रति प्रतिबद्ध रहन र एकताबद्ध भएर अघि बढ्न प्रेरित गर्छ।नियम नम्बर १४: खुला र स्पष्ट संवादले विश्वास र सक्रियता बढाउँछ।खुला र स्पष्ट संवादले टोलीका सदस्यहरूबीच आपसी विश्वास, सहकार्य र सक्रियता बढाउँछ। यसले विचार आदानप्रदान गर्न, समस्याहरू समाधान गर्न र साझा लक्ष्य हासिल गर्न सहयोग पुर्याउँछ।नियम नम्बर १५: उत्कृष्ट नेतृत्वले टोलीलाई सफल बनाउँछ।उत्कृष्ट नेतृत्वले समान क्षमता भएका अन्य टोलीहरूको तुलनामा आफ्नो टोलीलाई अझ अगाडि बढाउन र सफल बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। असल नेताले सदस्यहरूलाई उचित मार्गदर्शन, प्रेरणा र सहयोग प्रदान गर्दै साझा लक्ष्य प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ।
नियम नम्बर १६: उच्च मनोबलले ठूला चुनौती पार गर्न मद्दत गर्छ।जब टोलीका सदस्यहरूको मनोबल उच्च हुन्छ, तब उनीहरूले ठूला–ठूला अवरोधहरू पनि सहजै पार गर्न सक्छन्। आपसी विश्वास, एकता र सकारात्मक सोचले कठिन परिस्थितिमा समेत टोलीलाई दृढताका साथ अघि बढ्न प्रेरित गर्छ।नियम नम्बर १७: सदस्यहरूको विकासमा गरिएको लगानीले ठूलो प्रतिफल दिन्छ।टोलीका सदस्यहरूको ज्ञान, सीप र क्षमता अभिवृद्धिमा गरिएको लगानीले समयसँगै ठूलो प्रतिफल र सफलता दिन सक्छ। सदस्यहरूलाई सिक्ने, आफ्नो क्षमता विकास गर्ने र अघि बढ्ने अवसर प्रदान गर्दा सम्पूर्ण टोलीको कार्यक्षमता र उपलब्धि बढ्छ।
यी नियमहरूलाई आफ्नो व्यावसायिक वा व्यक्तिगत जीवनमा लागू गरेर हजुरले एउटा बलियो, एकताबद्ध र सफल टोली निर्माण गर्न सक्नुहुन्छ। यस पुस्तकमा समावेश गरिएका कुनै पनि नियम अनावश्यक छैनन्। सबै नियमहरू एकअर्कासँग सम्बन्धित छन् र तिनमा आपसी तालमेल छ। हजुरले जति धेरै नियमहरू सिकेर व्यवहारमा लागू गर्नुहुन्छ, त्यति नै राम्रो नेतृत्वकर्ता र टोलीको सदस्य बन्न सक्नुहुन्छ।त्यसैले, टिमवर्कका बारेमा पढ्नुहोस्, बुझ्नुहोस् र आफ्नो तर्फबाट उत्कृष्ट प्रयास गर्नुहोस्। जीवनमा हजुरले हासिल गर्न चाहेका लक्ष्यहरू साकार पार्न टिमवर्क आवश्यक हुन्छ भन्ने कुरा कहिल्यै नबिर्सनुहोस्।हेल्प टु हेल्प। धन्यवाद।
